شهر کِرمانشاه (به کردی کرماشان= Kirmaşan) مرکز استان کرمانشاه و نیز مرکز شهرستان کرمانشاه در این استان است.کرمانشاه هفتمین شهر بزرگ ایران پس از تهران، مشهد، شیراز، اصفهان، تبریز و اهواز است . جمعیت این شهر طبق سرشماری سال ۱۳۸۵ مرکز آمار ایران ۷۸۴٬۶۰۲ نفر بوده و از لحاظ آب و هوایی جزو مناطق معتدل کوهستانی قرار می‌گیرد. کرمانشاه در بخشی از منطقه بزرگ کرماشان واقع شده که بخشی از آن در کردستان عراق قرار دارد.از جمله شهرهای عمده کرمانشاه غربی میتوان به خانقین اشاره کرد.

کرمانشاه که از شهرهای تاریخی و فرهنگی ایران است به دلیل قرارگیری در تقاطع دو محور شمال به جنوب و شرق به غرب و نیز همجواری با عراق و واقع شدن بر سر راه کربلا و بغداد از اهمیت بسیاری برخوردار است. سه رودخانهٔ قره سو، آبشوران و چم بشیر در کرمانشاه جریان دارند. در زمان سلجوقیان کرمانشاه مرکزمنطقه کردستان بود. مردم این شهر به زبانهای کردی گویش‌های(کرمانشاهی، کلهری، جافی)فارسی گویش کرمانشاهی و لکی سخن می‎گویند.

کرمانشاه در دوران پیش از تاریخ  __________________________________________________

کرمانشاه از لحاظ بقایای سکونت‎های پیش از تاریخ یکی از مناطق بسیار غنی و مهم در ایران و غرب آسیا است. قدیمی‎ترین آثار سکونت بشر در کرمانشاه مربوط به پارینه سنگی قدیم است که شامل چند تبر دستی سنگی است که در منطقه گاکیه و غرب هرسین یافت شده‌است.این آثار دست‎کم حدود ۲۰۰ هزار سال قدمت دارند. آثار مهمی از دوران پارینه سنگی در غارهای کرمانشاه کشف شده‌است که مربوط به دوره‎های پارینه سنگی میانی، جدید و فراپارینه سنگی است. نخستین غاری که در ایران کاوش شد غار شکارچیان در بیستون کرمانشاه قرار دارد که تنها بقایای استخوانی انسان نئاندرتال در ایران در آن کشف شده‌است. آثار سکونت نئاندرتال‎ها همچنین در سایر غارهای بیستون چون غار مر تاریک و غار مر آفتاب کشف شده‌است. در غارهای شمال شهر کرمانشاه مثل قبه و دو اشکفت نیز ابزارهای سنگی این دوره یافت شده‌است.از دوره پارینه سنگی جدید و فراپارینه سنگی نیز آثاری در غارهای مرخریل و کولیان کشف شده‌است.
از کهنترین آثار سکونت روستانشینی اولیه در غرب آسیا چندین مکان در اطراف کرمانشاه قرار دارند که از میان آن‎ها می‎توان به گنج‎دره در غرب هرسین و سراب و آسیاب در شرق کرمانشاه اشاره کرد. گفتنی است که قدیمیترین مدارک اهلی کردن بز در تپه گنج دره شناسایی شده‌است که نتایج مطالعه آن اخیرا به وسیله پرفسور ملیندا زیدر در نشریه معتبر ساینس منتشر شد. در ضمن باید خاطر نشان ساخت که مردم و ساکنین این منطقه ماد‌های اصیلی هستند که در گذشته به طوایف آمادی ملقب بوده‌اند و طی سالیان زیاد با وجود اقوام دیگر به دلیل شرایط منطقه‌ای بکر مانده بودند.

بالای صفحه

کرمانشاه در متون کهن پهلوی منجمله کارنامه اردشیر بابکان که مهم ترین سند پهلوی جهان است به نام کردان شاه آورده شده است . کرمانشاه یا کردان شاه نامی است که بهرام چهارم ساسانی به روی آن گذاشته است مردم اصیل شهر آن را «کرماشان» می خوانند . وبرخی معتقد هستند که به احتمال زیاد نام کرمانشاه برگرفته از واژه ی کرمانج و کرمانجان است که در گذشته در این منطقه زندگی می کرده اند . لفظ قديمي و صحيح آن از ديدگاه مورخين كرماشان است . برخي ديگر مانند علي اشرف درويشان نويسنده كرمانشاهي معاصر بر نامهاي كرماچان يا كرماجان نيز عقيده دارند كه شهر رعيا معني میدهد ، در دوران اسلامی این شهر را «قره میسین» می‌خوانده‌اند . پس از انقلاب بهمن 57 , مجلس شورای اسلامی نام شهر را برای مدتی به «باختران» تغییر داد که مجدداً با اعتراض مردم به «کرمانشاه» تغییر داده شد.

بالای صفحه

دانشگاه رازی کرمانشاه

دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه

دانشگاه صنعتی کرمانشاه

دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرمانشاه

دانشگاه پیام نور واحد کرمانشاه

موسسه آموزش عالی جهاد دانشگاهی کرمانشاه

دانشگاه علمی کاربردی واحد کرمانشاه

آموزشکده فنی پسران واحد کرمانشاه

موسسه  آموزش عالی شهید رضایی

بالای صفحه

موزهٔ تاریخ طبیعی: بزرگراه خمینی, دانشکده ی کشاورزی

موزهٔ خط و کتابت: خیابان سپه, تکیه ی بیگلربیگی

موزهٔ پوشاک و مردم شناسی:خیابان مطهری,تکیه معاون الملک

موزهٔ منطقه‌ای غرب کشور (در دست ساخت): بلوار بهشتی, پشت پارک شاهد

موزهٔ ورزش: بلوار بهشتی, استادیوم آزادی

موزهٔ پست: خیابان قندی, پست قندی

موزهٔ دفاع مقدس(موزه ی جنگ): چهارراه مؤید, پارک شیرین(چیاسرخ)

بالای صفحه

ابوالقاسم لاهوتی بنیانگذار شعر نوی فارسی و نخستین شاعر پرولتاریای ایران

علي اشرف درويشيان نويسندهٔ مبارز و انقلابی

علي محمد افغاني نويسندهٔ نخستین رمان فارسی

غلامرضا رشيد ياسمي اديب و استاد دانشگاه

جلال الدين كزازي اديب و استاد دانشگاه

رحيم معيني كرمانشاهي شاعر، ترانه سرا

يدالله بهزاد کرمانشاهی شاعر نامدار سبک خراسانی

منصور یاقوتی نویسندهٔ مبارز

سید عبداللطیف هاشمی نویسنده محقق ، ادیب و شاعر کردی و فارسی سرا

بالای صفحه

رکن الدین مختاری ـ مجتبی میرزاده ـ محمود مرآتی ـ شهرام ناظری ـ کیهان کلهر ـ علی اکبر مرادی ـ سید خلیل عالی نژاد ـ کیخسرو پورناظری ـ تهمورس پورناظری ـ اسماعیل مسقطی ـ هایده ـ مهستی ـ سوسن ـ حشمت الله لرنژاد

بالای صفحه

خيام  ـ فردوسي ـ شريعتي ـ فیض آباد ـ چال حسن خان ـ چال سلیمان خان ـ کل حواس ـ درطویله (توپخانه) ـ تیمچه ـ راسته بازار ـ وزیری  ـ رشیدی ـ تپه فتحعلی خان ـ آبشوران ـ کاشیکاری ـ کوچهٔ لک‌ها ـ جوانشیر ـ جلیلی(آقا شیخ هادی) ـ سراب قنبر ـ دبیراعظم ـ سعدی ـ پل چوبی ـ مصوری ـ کوهساری ـ صابونی ـ سه راه خانقاه ـ سرچشمه ـ سر تپه ـ مسیر نفت ـ شابختی ـ پل اجلالیه ـ ناصری ـ چهارراه آخرت ـ سرقبر آقا ـ سید فاطمه ـ زندان شهری ـ گمرک ـ امیرکبیر ـ سه راه محمودی ـ چاه صاحب زمان ـ بهار ـ باغ دلگشا ـ لشگر ـ چهل متری سیروس ـ بازار زرگرها ـ سقاخانه ـ مصلا ـ سینهٔ گل زرد ـ بازرگانی ـ کوچه ثبت ـ کچل‌آباد ـ چنانی ـ مصدق ـ شهرداری سابق ـ سکوی حشمت السلطنه ـ تاریکه بازار ـ علاف خانه ـ سبزه میدان ـ تیمچه سید اسماییل ـ چراغ برق ـ تفنگسازها ـ صندوق سازها ـ مسگر خانه ـ بزاز خانه ـ سنگ معدن ـ گذز صاحب جم ـ چال درویشها ـ برزه دماغ ـ پشت بدنه ـ کوچه قلیچ خان ـ قهوه خانه احمد ولایتی ـ قهوه خانه ضرغام ـ قهوه خانه قنبر ـ جلوخان ـ دروازه ـ جمخانه ـ جمخانه ارتش ـ اربابی ـ منزه ـ ده مجنون

بالای صفحه

کارمندان ـ  فرهنگیان فاز یک ـ فرهنگیان فاز دو  ـ شهرک بعثت ـ شش بهمن (۲۲ بهمن) ـ کسری ـ بلوار سجاد ـ شماره دو ـ کوی فرهنگیان ـ الهیه ـ شهرک پرواز ـ شهرک پردیس ـ شهرک ژاندارمری ـ متخصصین ـ شهرک معلم ـ شهرک دارایی ـ بهار ـ آبادانی و مسکن ـ شهرک ظفر ـ آریاشهر ـ کیهانشهر ـ رشیدی ـ حافظیه ـ باغ ابریشم ـ شهرک بهداری ـ شهرک نجفی ـ شهرک دادگستری ـ شهرک آناهیتا ـ شهرک نصر (ولی عصر) ـ شهرک ظفر ـ شهرک تعاون ـ شهرک رسالت ـ شهرک جهاد

بالای صفحه

سراب نیلوفر ـ سراب طاق بستان ـ سراب بیستون ـ سراب یاوری ـ سراب هشیلان ـ سراب صحنه ـ سراب قنبر ـ سراب خیره زنه (خضر زنده) ـ سراب خیره الیاس (خضر الیاس) ـ سراب روانسر ـ سراب سنقر ـ سراب هرسین ـ سراب کرند

بالای صفحه

مجموعه پارک‌های طاق بستان (پارک شرقی، پارک غربی، پارک کوهستان)

پارک شاهد : بلوار بهشتی

پارک صلح : لب آب, جنب کاخ استانداری

پارک لاله : خیابان فردوسی

پارک شیرین : خیابان مؤید

پارک فانفار (شهربازی) : لب آب, بلوار خلبان شمشادیان

پارک ملت : کارمندان

پارک فدک: شهرک فرهنگیان فاز 2

پارک زنبق : کمربندی غربی

پارک معلم: خیابان فرهنگیان فاز 1

پارک دانشجو : شهرک معلم فاز 1

بالای صفحه

مسجد عمادالدوله ـ مسجد حاج شهباز خان ـ مسجد آیت‌الله بروجردی ـ مسجد چهلستون(جامع) ـ مسجد شافعی‌ها ـ مسجد دولتشاه ـ مسجد شاهزاده ـ مسجد نواب ـ مسجد آشیخ هادی جلیلی ـ مسجد معتضدی ـ مسجد هاشمی

بالای صفحه

گاکیه ـ غار دو اشکفت ـ غارهای بیستون ـ غار قبه ـ غار کل داوود ـ غار ورواسی ـ پناهگاه ورکینی ـ غار کولیان ـ غار وزمه ـ پناهگاه یوان ـ آوی خر ـ تپه گنج دره ـ تپه سراب ـ تپه آسیاب ـ تپه چیا جانی ـ تپه تووه خشکه ـ تپه ورگر ـ تپه چغا گاوانه ـ تپه موسایی

بالای صفحه

طاق بستان(تاق وه سان): کرمانشاه, انتهای بلوار تاق بستان

غار قوری قلعه: جادهٔ کرمانشاه-پاوه, روستای قوری قلعه

هتل آزادگان :کرمانشاه, شهرک تعاون

هتل جمشید :کرمانشاه, بلوار تاق بستان, میدان تاق بستان

هتل داریوش :کرمانشاه, خیابان مطهری

هتل رسالت :کرمانشاه, میدان فردوسی

هتل بیستون :کرمانشاه, خیابان دبیراعظم

هتل آزادی :کرمانشاه, میدان آزادی

هتل بین المللی(در دست ساخت) :کرمانشاه, پل لب آب

بالای صفحه

تقسیمات کشوری  ____________________________________________________________

بخش مرکزی :

دهستان بالادربند  ـ دهستان پشت‌دربند  ـ دهستان دورودفرامان ـ دهستان قره‌سو  ـ دهستان میان‌دربند  ـ دهستان رازآور

نقاط شهری: كرمانشاه

بخش فیروزآباد  ( دهستان جلال‌وند ـ دهستان سرفیروزآباد ـ دهستان عثمان‌وند )

نقاط شهری: هلشی

بخش ماهیدشت ( دهستان چقانرگس ـ دهستان ماهیدشت )

نقاط شهری: رباط

بخش کوزران  ( دهستان سنجابی ـ دهستان هفت آشیان )

نقاط شهری: کوزران